"არცერთი თეთრი, არც 10 მილიონი და არც მილიარდი არ დაენანება არავის, როდესაც საქმე ეხება შედეგს - არ შეიძლება პოლიტიკურ სპეკულაციებს ავყვეთ, არ შეიძლება ავყვეთ ფარმაცევტული მაფიის ინტერესებს"

მიზანშეწონილია ბავშვთა კვების პროდუქტებზე ცენტრალიზებული შესყიდვების მექანიზმის დანერგვის ხელშეწყობა, რაც გაზრდის შესყიდვის მოცულობას და შექმნის უკეთესი ფასის მოლაპარაკების შესაძლებლობას მომწოდებლებთან. ამის შესახებ ნათქვამია სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი საპარლამენტო კომისიის დასკვნაში, რომელიც დღეს გამოქვეყნდ და სამ სექტორს - ფარმაცევტულს, საწვავისა და სურსათის ბაზარს ეხება. ფარმაცევტული ბაზრის ნაწილში კი ცალკეა გამოყოფილი ბავშვთა კვება, რომელიც, დოკუმენტის ავტორების თქმით, სოციალურად მგრძნობიარე სეგმენტია, რომლის ფასზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს იმპორტზე დამოკიდებულება და მიწოდების შედარებით გრძელი ჯაჭვი.ცენტრალიზებული შესყიდვების გარდა, რეკომენდაციების ავტორების თქმით, მნიშვნელოვანია მიწოდების ჯაჭვის ოპტიმიზაციის მხარდაჭერა, რაც შეამცირებს ლოგისტიკურ და კომერციულ დანახარჯებს და დადებითად აისახება საბოლოო ფასზე. შეგახსენებთ: კომისიის ერთ-ერთ სხდომაზე ითქვა, რომ, შესაძლოა, რეფერენტული ანუ ზედა ზღვრული ფასები, მედიკამენტების შემდეგ ბავშვთა კვების პროდუქციასა და აქსესუარებზეც ამოქმედდეს. თუმცა დღეს გამოქვეყნებულ რეკომენდაციებში აღნიშნული პრინციპი არ ასახულა.

მიზანშეწონილია რეფერენტული ფასწარმოქმნის სისტემის გაფართოება და მისი გავრცელება აქტიურად მბრუნავი მედიკამენტების მინიმუმ 60%-ზე. შედეგად, მოსალოდნელია, რომ მოსახლეობას საშუალოდ 40%-ით შეუმცირდება ფასები იმ მედიკამენტებზე, რომლებზეც რეფერენტული ფასები დღეს არ მოქმედებს.ამის შესახებ ნათქვამია სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი საპარლამენტო კომისიის დასკვნაში, რომელიც დღეს გამოქვეყნდ და სამ სექტორს - ფარმაცევტულს, საწვავისა და სურსათის ბაზარს ეხება. დოკუმენტის თანახმად, საქართველოს ფარმაცევტული ბაზარი ხასიათდება ფართოდ განვითარებული საცალო ქსელით და იმპორტზე მაღალი დამოკიდებულებით. 2025 წლის მონაცემებით, იმპორტი განახორციელა 342-მა კომპანიამ, რომლის 80% ნაწილდება ბაზრის 10 მოთამაშეზე.  ამასთან, ჯამური იმპორტის 58% სრულდება სამი კომპანიის მიერ.„საქართველოს ფარმაცევტული ბაზარი წარმოადგენს კონსოლიდირებულ და რეგულირებად სექტორს, სადაც ფასის ფორმირება დამოკიდებულია როგორც სახელმწიფო პოლიტიკაზე, ისე ბაზრის სტრუქტურულ თავისებურებებზე,“ - აღნიშნულია რეკომენდაციებში.მასში ასევე ვკითხულობთ, რომ საქართველოს ფარმაცევტული ბაზარი ეკონომიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან და სწრაფად მზარდ სეგმენტს წარმოადგენს და 2025 წლის მდგომარეობით, ბაზრის ბრუნვა შეადგენს დაახლოებით 2 მილიარდ ლარს და წლიურად საშუალოდ 5%-7%-ით იზრდება. აღნიშნული კი მიუთითებს, რომ სექტორი ინარჩუნებს ზრდის დინამიკას როგორც მოსახლეობის მოთხოვნის, ისე ჯანმრთელობის სისტემის გაფართოების პარალელურად.დოკუმენტში განსაკუთრებითაა აღნიშნული იმპორტის მაღალი წილი, რომელიც ბაზრის დაახლოებით 88%-90%-ს შეადგენს. ამასთან, იმპორტირებულ პროდუქციაში კერძო, ანუ არასახელმწიფო შესყიდვების წილი დაახლოებით 84 %-ია.დოკუმენტში ასევე აღნიშნულია, რომ 2025 წლის მდგომარეობით, ქართულ ფარმაცევტულ ბაზარზე ადგილობრივი წარმოების მედიკამენტების წილი 12%-14%-მდეა, რასაც GMP (კარგი საწარმოო პრაქტიკა) სერტიფიკატის მქონე 4 კომპანია აწარმოებს:  ჯი ემ ფარმასიუთიქალ;  ავერსი-რაციონალი;  ბიოქიმფარმა და აბიფარმა. ბოლო მონაცემებით, ბაზარზე 2,386 მოქმედი საცალო აფთიაქი ფუნქციონირებს.ფარმაცევტული ბაზარი შეიძლება შეფასდეს როგორც ვერტიკალურად ინტეგრირებული, რაც ნიშნავს, რომ მიწოდების ჯაჭვის სხვადასხვა ეტაპი - წარმოება, იმპორტი, დისტრიბუცია და საცალო რეალიზაცია ხშირ შემთხვევაში კონცენტრირებულია ერთსა და იმავე ეკონომიკურ ჯგუფებში.დოკუმენტის თანახმადვე, ბაზარი გამოირჩევა მაღალი ასორტიმენტით და დღეის მდგომარეობით, რეგისტრირებულია დაახლოებით 11,000 მედიკამენტი, თუმცა მსხვილ სააფთიაქო ქსელებში წარმოდგენილია დაახლოებით 5,000 დასახელების მედიკამენტი, რომელთა შორის რეცეპტით გასაცემი და ურეცეპტო პრეპარატები დაახლოებით თანაბრად - 50%-50%-ის პროპორციით ნაწილდება. ამასთან, რეცეპტით გასაცემი მედიკამენტების 70% ექცევა რეგულირებაში (რეფერენტული ფასწარმოქმნა), ხოლო ურეცეპტოს - 10%.რაც შეეხება ფასების წარმოქნას, რეკომენდაციებში ნათქვამია, რომ ფარმაცევტულ სექტორში ფასის ფორმირება ეფუძნება ორ ძირითად რგოლს: მწარმოებელს/იმპორტიორს და სააფთიაქო ქსელს. აღნიშნული სტრუქტურა განპირობებულია იმით, რომ მსხვილ სააფთიაქო ქსელებს გააჩნიათ საკუთარი ლოგისტიკური ცენტრები, სადაც კონცენტრირდება მედიკამენტების მიწოდება და საიდანაც ხდება მათი შემდგომი გადანაწილება ქსელის მიერ საკუთარ აფთიაქებში. შედეგად, დისტრიბუციის ფუნქცია ინტეგრირებულია ქსელის დონეზე, რაც ამცირებს დამატებითი შუამავალი რგოლების საჭიროებას, ამარტივებს მიწოდების პროცესს და ზრდის ოპერაციულ ეფექტიანობას, რაც თავის მხრივ გავლენას ახდენს მომხმარებლისთვის საუკეთესო ფასის შეთავაზებაზე.მიმოხილვის შემდეგ კი დოკუმენტში მოცემულია მისი მთავარი ნაწილი - რეკომენდაციები. ავტორები ამბობენ, რომ რეფერენტული ფასების სისტემა უკვე ჩამოყალიბდა როგორც ეფექტიანი ინსტრუმენტი, რომელმაც მნიშვნელოვნად შეამცირა ფასები რეგულირებულ სეგმენტში და გაზარდა მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა. არსებულმა პრაქტიკამ დაადასტურა, რომ აღნიშნული მექანიზმი წარმატებით ზღუდავს ზედმეტ მარჟებს და ამავდროულად ინარჩუნებს ბაზრის ფუნქციონირების სტაბილურობას. აღნიშნულის საფუძველზე, მიზანშეწონილია სისტემის გაფართოება და მისი გავრცელება აქტიურად მბრუნავი მედიკამენტების მინიმუმ 60%-ზე. შედეგად, მოსალოდნელია, რომ მოსახლეობას საშუალოდ 40%-ით შეუმცირდება ფასები იმ მედიკამენტებზე, რომლებზეც რეფერენტული ფასები დღეს არ მოქმედებს.მეორე რეკომენდაციაა ქრონიკული მედიკამენტების პროგრამის გაფართოება და დამატებითი მედიკამენტების ჩართვა. მესამე პუნქტია რეგისტრაციის მექანიზმების ოპტიმიზაცია და ეროვნული რეჟიმის გაძლიერება.„ერთის მხრივ, მიზანშეწონილია რეგისტრაციის პროცედურების გამარტივება იმ მედიკამენტებისთვის, რომლებიც 10 წელზე მეტი ხნით არიან მიმოქცევაში იმ ქვეყნებში, სადაც მოქმედებს EMA და სხვა მკაცრი მარეგულირებლები. აღნიშნულ შემთხვევებში ბიოექვივალენტობის კვლევების მოთხოვნის მოხსნა მნიშვნელოვნად ამცირებს როგორც ფინანსურ, ისე დროულ დანახარჯებს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ადგილობრივი მწარმოებლებისთვის. მეორეს მხრივ, საჭიროა ეროვნული რეჟიმით რეგისტრაციის მექანიზმის გაძლიერება და მისი უფრო ეფექტიანად გამოყენება უცხოური მწარმოებლების ეროვნული GMP სერტიფიცირების მიზნით. აღნიშნული ხელს შეუწყობს ბაზარზე ახალი მედიკამენტების სწრაფ შემოსვლას, გაზრდის კონკურენციას და გააფართოებს პროდუქციის ასორტიმენტს,“ - ნათქვამია დოკუმენტში.რეკომენდაციებს შორისაა მუდმივი მონიტორინგის სისტემის დანერგვა, რომელიც უზრუნველყოფს რეფერენტული ფასების და სხვა რეგულაციური ინსტრუმენტების გავლენის რეგულარულ შეფასებას.ეს გულისხმობს მუდმივ ანალიზს, ხომ არ იწვევს რეგულაცია ასორტიმენტის შემცირებას, ნაკლებად მომგებიანი მედიკამენტების ბაზრიდან გასვლას, ხარისხის შემცირებას ან მიწოდების შეფერხებებს. მეორე მიმართულებად, აუცილებელია მედიკამენტების დეფიციტების პრევენციის სისტემური გაძლიერება. ამ მიზნით მნიშვნელოვანია როგორც სახელმწიფო პროგრამების ფარგლებში, ისე მთლიან ბაზარზე, მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის მუდმივი მონიტორინგი.

„იმედს გამოვთქვამთ, რომ მალე გაჩნდება ყველა კითხვაზე პასუხი და გაჩნდება სრულფასოვანი მედიკამენტიც, რეალური შესაძლებლობის მქონე და უსაფრთხო მედიკამენტი. რა წამს გაჩნდება ასეთი სარწმუნო ცნობები,სამინისტრო არ დააყოვნებს გადაწყვეტილების მიღებას“ - აღნიშნულის შესახებ ჯანდაცვის მინისტრმა პარლამენტში სიტყვით გამოსვლისას განაცხადა.მინისტრის განცხადებით, დიუშენის კუნთოვანი დისტროფიის ახალ პრეპარატებთან დაკავშირებით კითხვები აქვთ ევროპულ სახელმწიფოებსაც და შესაბამისად, როგორც კი არსებული რისკებისა და ეფექტიანობის შესახებმონაცემები სრულად შეივსება, შესაძლებელი გახდება მათი გამოყენების შესახებ უფრო მკაფიო გადაწყვეტილებების მიღება.მინისტრმა დეპუტატებს სრულად მიაწოდა ინფორმაცია თითოეულ პრეპარატთან დაკავშირებით.„ე.წ. ეგზონის ამოგდება - აქ ორ ჯგუფად უნდა დავყოთ საკითხი. მედიკამენტებს, რომლებიც რეგისტრირებულია დაჩქარებული წესით FDA-ს მიერ, რაც ნიშნავს, რომ FDA უთითებს მწარმოებელს წარადგინოს კონკრეტულ ვადებში კლინიკური კვლევის შედეგები, შესაბამისი უსაფრთხოების პროფილთან ერთად, აგრეთვე, წამლის სტაბილურობის და ხარისხის კვლევები, საერთოდ არ გააჩნიათ EMA-ს ავტორიზაცია, რადგან მწარმოებელს საერთოდ არ შეუტანია განაცხადი ევროპაში რეგისტრაციის მიზნით, თუმცა ამ მედიკამენტით მოვაჭრე კომპანია მონდომებული იყო, რომ საქართველოს ეს წამალი შეეძინა. მთელ ევროპაში გაყიდვისგან რატომ უნდა შეეკავებინათ თავი - ჩვენ ეს კითხვა დავუსვით, თუმცა დღემდე პასუხგაუცემელია, დღემდე არ არის ამის არგუმენტაცია.ცალკე გამოვყოფ მხოლოდ ერთ მედიკამენტს ე.წ. ეგზონის ამოგდების ჯგუფიდან, რომელთან დაკავშირებითაც იყო მცდელობა - EMA-ს მიერ დარეგისტრირებულიყო. 2018 წლის დეკემბერში EMA-მ მიიღო გადაწყვეტილება მედიკამენტის რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ და განმარტა უარის მიზეზი - „წამლის ეფექტურობაზე მონაცემების სიმცირე,კერძოდ, კვლევის მიხედვით, არ დადასტურდა მისი ეფექტურობა პლაცებოსთან შედარებით“, ე.ი. ვინც წამალი მიიღო და ვისაც წამალი არ მიუღია, ჰქონდათ ერთი და იგივე შედეგები. კიდევ ერთი ციტატა - „ძირითადი კვლევების შედეგების ისტორიულ მონაცემებთან შედარების მეთოდები არ იყო საკმარისად სანდო იმის დასადასტურებლად, რომ პრეპარატი ეფექტურია“.მოკლედ, ევროპაში რომ ეს მედიკამენტი არ არის, ეს საკამათო არ არის. თუ ვინმეს მაინც ეჭვი დარჩა, მათთვის შემიძლია, მაგალითად, მოვიყვანო დიდი ბრიტანეთის ოფიციალური გადაწყვეტილება და გამოცდილება, რომელმაცშეაჩერა წამლის შეფასების პროცესი, რადგან კომპანიამ ვერ წარადგინა დამატებითი მტკიცებულებები.რაც შეეხება კიდევ ერთ სამკურნალო პრეპარატს ჯივინოსტატს - დღევანდელი გადმოსახედიდან, ეს მედიკამენტი ყველაზე მეტად იმედისმომცემია რომ გასცემს ყველა კითხვას პასუხს, მას აქვს FDA (დაჩქარებული, მაგრამ მაინც) და აქვს EMA-ს პირობითი რეგისტრაცია მინიჭებული 2025 წელს. ამდენად, ევროპული ქვეყნები რეალურად ფიქრობენ ამ მედიკამენტის შემოღებაზე, თუმცა პრაქტიკა და პრეცედენტები აქაც არაერთგვაროვანია. საფრანგეთმა, მაგალითად, სულ ახლახან, არასაკმარისი სამედიცინო სარგებლისა და სერიოზული გვერდითიმოვლენების გამო, უარი თქვა ამ მედიკამენტის დაფინანსებაზე.საფრანგეთში და ევროპის სხვა ზოგიერთ ქვეყანაში მხოლოდ კლინიკურ კვლევებში იყენებს მწარმოებელი ამ მედიკამენტებს. ევროპა ამჟამად აწარმოებს დამატებით მონიტორინგს, სამწუხაროდ, აქაც გვაქვს გარდაცვალების აღწერილი შემთხვევები იმ პაციენტებში, რომელიც იყენებდა ამ პრეპარატს. ბრიტანეთის მარეგულირებელი იკვლევს ამ შემთხვევების კავშირს მედიკამენტის გამოყენებასთან. ძალიან დიდი იმედი მაქვს და ყველა ვგულშემატკივრობთ, რომ ჩვენი იმედები გამართლდება და გაჩნდება უსაფრთხო და რეალური სარგებლის მომტანი მედიკამენტი ჯივინოსტატის სახით“ - განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.მინისტრმა კიდევ ერთ პრეპარატზე - ვამოროლონზე გაამახვილა ყურადღება და განმარტა, რომ საუბარია კორტიკოსტეროიდის ჯგუფის მედიკამენტზე, რომელიც გერმანული წარმოებისაა, მაშინ როცა საქართველოში ამ ეტაპზე გამოიყენება სხვა, ესპანური წარმოების კორტიკოსტეროიდი - დეფლაზაკორტი. მისი თქმით, ამ ორი პრეპარატის შედარება არ უკავშირდება დიუშენის სამკურნალო სხვა მედიკამენტებზე დასმულ კითხვებს, თუმცასამინისტრო, პარალელურად, სწავლობს, შესაძლებელია თუ არა მკურნალობის პროცესის დახვეწა.„ესპანური კორტიკოსტეროიდის ნაცვლად გერმანულის გამოყენება-არგამოყენება კი სრულიად სხვა საკითხია, მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში სამინისტრო მზად არის და კიდეც აკვირდება და იკვლევს საკითხს იმის შესახებ, თუ რით შეიძლება გააუმჯობესოს მკურნალობის პროცესი ამ კონკრეტულმა კორტიკოსტეროიდმა ესპანურ კორტიკოსტეროიდთან შედარებით და ხომ არ არის რეკომენდებული სხვა მიმართულებებითმუშაობის გააქტიურება, პარალელურად“ - განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.