ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ახალი ანგარიშების თანახმად, მთავრობებმა უნდა გაზარდონ გადასახადები შაქრიან სასმელებსა და ალკოჰოლზე, რათა შეამცირონ სიმსუქნის, დიაბეტის, გულის დაავადებების, კიბოს და ტრავმების ზრდა.
სამშაბათს გამოქვეყნებულ ორ ანგარიშში ჯანმო აფრთხილებს ქვეყნებს, რომ დაბალი გადასახადები, რომლებიც ინფლაციასთან შესაბამისობაში არ არის, ამ პროდუქტების ხელმისაწვდომობას უზრუნველყოფს. და ეს ხდება იმ დროს, როცა ჯანდაცვის სისტემებს ძალიან უჭირთ პრევენცირებად დაავადებებთან გამკლავება.
ჯანმო-ს თანახმად, ალკოჰოლსა და შაქრიან სასმელებზე გადასახადები ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური ინსტრუმენტია, რომელიც მთავრობებს აქვთ ამ პროდუქტების მოხმარების შესამცირებლად, რადგან უფრო მაღალმა ფასებმა შეიძლება შეამციროს, გადადოს ან თუნდაც მთლიანად აგვაცილონ თავიდან ალკოჰოლისა და შაქრის მოხმარება.
„გადასახადები ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ინსტრუმენტია, რომელიც გვაქვს ჯანმრთელობის ხელშეწყობისა და დაავადებების პრევენციისთვის“, - განაცხადა ჯანმო-ს გენერალურმა დირექტორმა ტედროს ადჰანომ გებრეიესუსმა.
ანგარიშები გამოქვეყნდა იმ დროს, როდესაც ჯანმო მოუწოდებს ქვეყნებს გაზარდონ გადასახადები იმ ახალი ინიციატივის ფარგლებში, რომლის მიზანია თამბაქოს, ალკოჰოლისა და შაქრიანი სასმელების ფასების გაზრდა 2035 წლისთვის.
დასკვნები ეფუძნება ლუდის, სპირტიანი სასმელების და შაქრიანი სასმელების ფასებისა და გადასახადების დონის ანალიზს 150-ზე მეტ ქვეყანაში. მონაცემები 2024 წელსაა აღებული.
ანგარიშებში აღნიშნულია, რომ გადასახადების მიუხედავად, ლუდი და სპირტიანი სასმელები სულ უფრო ხელმისაწვდომი ხდება. ალკოჰოლის მოხმარება 200-ზე მეტი დაავადების რისკ-ფაქტორია, მათ შორის კიბოსი და მრავალი ქცევითი პრობლემის, როგორიცაა დეპრესია, შფოთვა და ალკოჰოლის მოხმარების დარღვევები. ჯანმო-ს მონაცემებით, ყოველწლიურად 2.6 მილიონზე მეტი ადამიანი იღუპება ალკოჰოლთან დაკავშირებული მიზეზებით. 160-ზე მეტი ქვეყანა ალკოჰოლურ სასმელებზე გადასახადს ფასის ან ალკოჰოლის შემცველობის მიხედვით აწესებს.
თუმცა, ჯანმო-ს შეფასებით, იმის გამო, რომ გადასახადის განაკვეთები რეგულარულად არ ახლდება (ინფლაციის შესაბამისად), ლუდი და სპირტიანი სასმელები ან უფრო ხელმისაწვდომი გახდა, ან იგივე ფასი დარჩა 2022 წლის შემდეგ.
მსოფლიო მასშტაბით, გადასახადები საშუალოდ ლუდის მთლიანი ფასის 14%-ს და სპირტიანი სასმელების ფასის 22.5%-ს შეადგენს. ლუდის ტიპიური 330 მლ ბოთლი 2.47 აშშ დოლარი (2.10 ევრო) ღირს, საიდანაც მხოლოდ 0.52 აშშ დოლარი (0.44 ევრო) არის გადასახადი. სპირტიანი სასმელების 750 მლ ბოთლი საშუალოდ 22.67 აშშ დოლარი (19.28 ევრო) ღირს, საიდანაც 6.44 აშშ დოლარი (5.48 ევრო) არის გადასახადი.
მსოფლიოში სულ მცირე 25 ქვეყანა, ძირითადად ევროპაში, არ აწესებს ღვინოზე გადასახადს, მიუხედავად იმისა, რომ ჯანმო „ჯანმრთელობის აშკარა რისკებზე“ საუბრობს. მისი მონაცემებით, ქალებს, რომლებიც კვირაში 1.5 ლიტრზე მეტ ღვინოს მოიხმარენ, კიბოს განვითარების უფრო მაღალი რისკი აქვთ.
პრობლემაა ისიც, რომ ალკოჰოლის გადასახადებიდან მიღებულ შემოსავალს მხოლოდ 28 ქვეყანა ანაწილებს პრევენციისა და მკურნალობის მიზნებისთვის, როგორიცაა ალკოჰოლის კონტროლის პროგრამები, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კამპანიები ან ჯანდაცვის სისტემის დაფინანსება.
ჯანმო ქვეყნებს მოუწოდებს, სასმელებზე გადასახადები შაქრის შემცველობის მიხედვით დააწესონ.
ორგანიზაციამ დასძინა, რომ შაქრიანი სასმელები ბევრ ქვეყანაში შაქრის მიღების ძირითად წყაროებს წარმოადგენს და მცირე ან საერთოდ არ შეიცავს კვებით ღირებულებას. მიუხედავად იმისა, რომ 116 ქვეყანა ზოგიერთ შაქრიან სასმელზე, როგორიცაა გაზიანი და ენერგეტიკული სასმელები, აწესებს გადასახადს, ქვეყნების უმეტესობა არ აწესებს გადასახადს შაქრის მაღალი შემცველობის მქონე სხვა პროდუქტებზე, მათ შორის ხილის წვენებზე, დატკბილულ რძიან სასმელებზე, ხსნად ყავასა და ჩაიზე.
„ალკოჰოლის სიიაფე ძალადობას, დაზიანებებსა და დაავადებებს უწყობს ხელს. მიუხედავად იმისა, რომ ინდუსტრია მოგებას იღებს, ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების ტვირთი ხშირად საზოგადოებას ეკისრება, ხოლო ეკონომიკურ ხარჯებს საზოგადოება, “- განაცხადა ჯანმო-ს ჯანმრთელობის განმსაზღვრელი ფაქტორების, განვითარებისა და პრევენციის დეპარტამენტის დირექტორმა, ეტიენ კრუგმა.
